Een nieuw televisieseizoen betekent weer nieuwe deelnemers aan uiteenlopende realityshows. Een ’gewone’ Nederlander die zich bijvoorbeeld tijdens een zonvakantie in een luxe villa een beetje durft te laten gaan, kan in één klap een BN’er en influencer worden.
Hoe verder kandidaten hun grenzen verleggen, hoe meer kijkers en dus reclameopbrengsten dat een omroep oplevert. Televisiemakers zwaaien dan ook graag met een zak geld om deelnemers te verleiden een stapje verder te gaan dan ze eigenlijk wilden.
Zo bleek een paar jaar geleden dat de vrijgezellen in ’Temptation Island’, die de relatie van verliefde stellen moeten testen, een paar duizend euro krijgen als het ze lukt te zoenen met een van de bezette deelnemers. Lukt het ze om hem of haar in bed te krijgen, dan wacht zelfs een beloning van wel tienduizend euro.
Een stel dat mee heeft gedaan aan dit verleidingsprogramma, besloot afgelopen weekend uit de school te klappen. Ze zeggen voor het leven te zijn getekend door hun deelname. De vrouw wist niet meer wat ze moest geloven. Toen ze de spelshow vervroegd wilde verlaten na het zien van beelden van haar vriend met een van de verleiders, dreigde de productie met een boete van twintigduizend euro. Ze bleef.
Het stel zegt nu tijdens de opnames zo vernederd en gemanipuleerd te zijn, dat ze al twee jaar in psychische problemen verkeren. Ze kunnen niet meer werken. De vrouw heeft zelfs twee pogingen gedaan om zichzelf van het leven te beroven.
Waar we ’Big Brother’ ooit extreme tv vonden, moeten kandidaten tegenwoordig veel grotere ontberingen doorstaan. Zo dansten twee jaar geleden diverse stellen meer dan twee dagen non-stop op live televisie tijdens ’De Dansmarathon’. Kandidaten vielen flauw, begonnen te hallucineren en zagen af van de medisch noodzakelijke pauzes om maar kans te blijven maken op de hoofdprijs.
Natuurlijk, het zijn allemaal volwassenen die er zelf voor kiezen om deel te nemen aan een programma. Zij zijn zelf verantwoordelijk voor het bewaken van hun eigen grenzen. Maar hoe vrijwillig is het nog, als je moet tekenen voor een boeteclausule van 20 duizend euro als je afhaakt?
Gedreven door de kijkcijfers, dwingen producenten deelnemers met wat kleingeld om dingen te doen die onomstotelijk slecht voor ze zijn. Maar de bedragen waar de televisiemakers mee zwaaien, staan voor de kandidaten bijna gelijk aan een jaarsalaris. Hierdoor is het geen gelijkwaardige uitruil.
De machtspositie van televisiemakers maakt dat zij ook een morele verantwoordelijkheid hebben om kandidaten tegen zichzelf te bescherming te nemen. Maar bij de commerciële omroepen lijkt dat besef te ontbreken. Het enige dat je als kijker dan nog kunt doen, is er niet meer naar kijken.
Deze column is op 6 september 2023 gepubliceerd in het Noordhollands Dagblad, Leidsch Dagblad, de Gooi- en Eemlander, Haarlems Dagblad en IJmuider Courant.